Σεμινάριο «Παιδαγωγικής και Διδακτικής κατάρτισης»

αναρτήθηκε στις 9 Δεκ 2013, 8:48 π.μ. από το χρήστη Lesvos Web   [ ενημερώθηκε 19 Δεκ 2013, 1:37 π.μ.από Πανελλήνια Ένωση Θεολόγων ]
ΘΕΜΑ: «Ο ψηφιακός, θρησκευτικός, βιβλικός εγραμματισμός στο σχεδιασμό της διδασκαλίας του ΜτΘ: Προσδιορισμός και διατύπωση διδακτικών στόχων».

Η αποσαφήνιση και η οριοθέτηση των εννοιών: ψηφιακός γραμματισμός (Digital literacy) και Θρησκευτικός γραμματισμός (Religious literacy) & Βιβλικός γραμματισμός (Bible literacy).

Ο όρος γραμματισμός ή εγγραμματισμός αποδίδει στην ελληνική γλώσσα τον αγγλικό όρο literacy και γι' αυτό είναι συγκρίσιμος με τον όρο αλφαβητισμός ή αναλφαβητισμός, ο οποίος συνδέεται με την άγνοια στοιχειωδών ικανοτήτων ανάγνωσης, γραφής και αρίθμησης. Στον αγγλοσαξονικό χώρο έχει καθιερωθεί ως τεχνικός όρος το «literacy», αλλά η απόδοσή του σε άλλες χώρες δημιουργεί προβλήματα. Είναι σύνθετος όρος γι' αυτό στη διατύπωσή του και στην οριοθέτησή του συναντώνται δυσκολίες. Στη διατύπωση της έννοιας του «πρέπει να καταστεί σαφές ένα σύνολο σχετικών ιδεολογικών θέσεων» κυρίως στα σημεία σύνδεσής του με την κοινωνική ζωή όπως και για το ρόλο του στην κατασκευή της. Ο όρος «γραμματισμός- εγγραμματοσύνη» δε δηλώνει απλώς την ικανότητα για ανάγνωση και γραφή, αλλά και την ικανότητα του ατόμου να λειτουργεί αποτελεσματικά σε διάφορα περιβάλλοντα και καταστάσεις επικοινωνίας1. Παραδοσιακά «γραμματισμός είναι η ικανότητα για γραφή και ανάγνωση με επάρκεια και ενθουσιασμό2». Η Unesco όρισε το γραμματισμό ως εξής: «Ένα άτομο είναι εγγράμματο, όταν έχει αποκτήσει τις απαραίτητες γνώσεις και δεξιότητες που καθιστούν ικανό να συμμετέχει σε όλες εκείνες τις δραστηριότητες σεις οποίες απαιτείται γραμματισμός για την αποτελεσματική λειτουργία του ατόμου στην ομάδα και στην κοινότητα του και του οποίου οι επιτεύξεις στην ανάγνωση τη γραφή και την αριθμητική του επιτρέπουν να συνεχίζει να χρησιμοποιεί αυτές τις δεξιότητες για την ατομική του εξέλιξη και την ανάπτυξη της κοινότητάς του3»
Στις μέρες μας η έννοια του εγγραμματισμού ή αλφαβητισμού λαμβάνει άλλη έννοια και το περιεχόμενο της μετασχηματίζεται. Ο παλιός «κλασικός» αναλφαβητισμός που σχετιζόταν μόνο με την ικανότητα ανάγνωσης, γραφής και αρίθμησης είναι πλέον ο ψηφιακός εγγραμματισμός που συνδέεται με την ικανότητα των ανθρώπων να κατανοούν και να χρησιμοποιούν πληροφορίες από μια ποικιλία ψηφιακών πηγών». Αυτή η ικανότητα είναι μια ουσιώδης δεξιότητα ζωής στη κοινωνία της πληροφορίας και της γνώσης σήμερα4 του εγγραμματισμού (literacy education) που σύμφωνα με αυτήν τα προς διδασκαλία κείμενα επιβάλλεται να είναι κείμενα που έχουν σχέση με τη ζωή που ζουν και να έχουν νόημα για τους μαθητές5.
Από παιδαγωγικής σκοπιάς η χρήση και προσεκτική ένταξη των οπτικών αναπαραστάσεων στη μάθηση είναι στις μέρες μας μια διάσταση που μπορεί να υποστηρίξει την αύξηση του ενδιαφέροντος των μαθητών. Η οπτικοποίηση τόσο, ως προϊόν όσο και ως διαδικασία δημιουργίας ερμηνείας και αναστοχασμού πάνω σε εικόνες αποκτά σήμερα ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη μάθηση. Τα ψηφιακά εργαλεία στα χέρια ενός διδάσκοντος μπορούν ν' αποτελέσουν σημαντική παράμετρο στην ανάπτυξη φωτο- ιστοριών στην εξιστόρηση ιστοριών για την επιστήμη που προσφέρουν μια άλλη διάσταση για διδασκαλία από αυτήν της παράθεσης απλός των γεγονότων 6. Είναι αναμφισβήτητο ότι «οι ΤΠΕ και ως εργαλεία, αλλά και ως αντικείμενο μελέτης επιτελούν έναν θεμελιώδη παιδαγωγικό ρόλο. Επιτρέπουν την ανάληψη δράσης προς την οικοδόμηση ενός δημοκρατικότερου τεχνολογικού μέλλοντος και την ενεργοποίηση της συμμετοχής όλων στην κοινωνική ζωή και στην παραγωγική γνώση και πολιτισμού7».
Το Αυστραλιανό Συμβούλιο για το Γραμματισμό των Ενηλίκων ορίζει το γραμματισμό ως εξής: «Ο γραμματισμός αναφέρεται στην ακρόαση, στην ομιλία στην ανάγνωση, στη γραφή και στην κριτική σκέψη. Περιλαμβάνει επίσης και τον αναριθμητισμό. Περιλαμβάνει την πολιτισμική γνώση η οποία καθιστά ικανό έναν ομιλητή, συγγραφέα ή αναγνώστη να αναγνωρίζει και να χρησιμοποιεί την κατάλληλη γλώσσα σε διαφορετικές περιπτώσεις. Για μια τεχνολογικά προηγούμενη χώρα όπως η Αυστραλία, στόχος είναι ένας ενεργητικός γραμματισμός, που θα επιτρέπει στους ανθρώπους να χρησιμοποιούν τη γλώσσα για να αυξήσουν την ταυτότητά τους να σκέφτονται, να δημιουργούν και να αμφισβητούν έτσι ώστε να συμμετέχουν αποτελεσματικά στην κοινωνία8».
Ο γραμματισμός όπως διαμορφώνεται και εξελίσσεται στις μέρες μας έρχεται να επηρεάσει και επιδράσει τόσο στις παιδαγωγικο- διδακτικές στρατηγικές μάθησης και διδασκαλίας στο σχολείο , όσο και να επανανοηματοδοτήσει μικροσκοπικούς και μακροσκοπικούς της παιδείας και εκπαίδευσης στο σύνολό τους. Έτσι σήμερα γίνεται λόγος όχι μόνο για νέα παιδαγωγική, νέο σχολείο, αλλά και για νέο - παιδαγωγικό γραμματισμό, στόχους του οποίου είναι η σύνδεση της σχολικής γνώσης με την κοινωνία, ώστε οι μαθητές να διαμορφωθούν σε άρτιες προσωπικότητες και πολίτες με αυτόνομο και κριτικό λόγο9.
Ο όρος γραμματισμός για τον οποίο γίνεται λόγος χρησιμοποιείται με πολλές έννοιες συνοδευόμενος σχεδόν πάντα από ποικίλους επιθετικούς προσδιορισμούς, όπως επιστημονικός, πληροφορικός, γλωσσικός, σχολικός, ακαδημαϊκός, κοινωνικός γραμματισμός, πολυγραμματισμός κ.ο.κ.10. Οι επιθετικοί αυτοί προσδιορισμοί «καθορίζουν» το θεωρητικό, αλλά και το πρακτικό πλαίσιο του αντικειμένου του γραμματισμού και αναμφίβολα έχουν σχέση με τον πλουραλισμό και την πολυτισμικότητα της εποχής μας. Εμάς μας ενδιαφέρει ο θρησκευτικός γραμματισμός όσοι γραμματισμοί εμπίπτουν στα αντικείμενα, τα οποία σχετίζονται με τις σπουδές στη Θρησκεία γενικά και ειδικότερα στα αντικείμενα της θεολογίας, όπως π.χ. Βιβλικός γραμματισμός. Για το θρησκευτικό γραμματισμό έχουμε ελάχιστες αναφορές στη βιβλιογραφία11.Ο θρησκευτικός γραμματισμός μπορούμε να ισχυρισθούμε ότι αποτελεί μια ταυτότητα και ιδιότητα συγχρόνως της πλειοψηφίας των ανθρώπων όπου γης και δεν πρόκειται απλά για μια τεχνική ή άλλου είδουςδεξιότητα.
Ο θρησκευτικός εγγραμματισμός σχετίζεται με τη γνώση και την ικανότητα κατανόησης της Θρησκείας, δηλ. του καθολικού φαινομένου της θρησκευτικότητας των λαών. Ο ρόλος και η σημασία θρησκευτικά εγγράμματων αυξάνεται στις μέρες μας εξαιτίας του ότι η παγκοσμιοποίηση έχει δημιουργήσει μεγαλύτερους δεσμούς μεταξύ των ανθρώπων διαφορετικής και πολιτισμικής προέλευσης είναι γεγονός. Έχει δε προταθεί ότι εάν συμπεριληφθεί η θρησκευτική αγωγή -παιδεία-εκπαίδευση, ως μια πτυχή της δημόσιας εκπαίδευσης αυτό θα βελτιώσει την κοινωνική συνοχή.
Το Συμβούλιο Υπουργών της Ε. Ε. με τη Σύσταση (Recommendatio CM/Rec (2008)12)12, η οποία εγκρίθηκε από την Επιτροπή Υπουργών στις 10 Δεκ.2008,θεωρώντας ότι ο στόχος του Συμβουλίου της Ευρώπης, είναι να πετύχει τη μεγαλύτερη ενότητα (συνοχή)μεταξύ των μελών του επιδιώκοντας την ενίσχυση της δημοκρατικής συνείδησης των πολιτών λαμβάνοντας υπόψη προγενέστερες συστάσεις του υπογραμμίζοντας δε ότι η διευθύνουσα Επιτροπή του έργου Παιδείας για την CDED «Η νέα πρόκληση για τη διαπολιτισμική εκπαίδευση τη θρησκευτική πολυμορφία και το διάλογο στην Ευρώπη»(2002-2005), αποφάσισε μεταξύ των άλλων:
Να επιτευχθεί αξιοσημείωτη πρόοδος στην εννοιολογική προσέγγιση το περιεχόμενο και την εκμάθηση μεθόδων για τη θρησκευτική διάσταση της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης. Να υπογραμμίζουν τη θεμελιώδη σημασία της λαμβάνουσα υπόψη τη θρησκευτική διάσταση της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης προκειμένου να προωθήσει την αμοιβαία κατανόηση, την ανεκτικότητα και τη νοοτροπία της συμβίωσης.
Να υποβάλλει προτάσεις για καινοτόμες προσεγγίσεις της διδασκαλίας και μάθησης, στρατηγικές που λαμβάνουν υπόψη τη θρησκευτική πολυμορφία στο πλαίσιο του διαπολιτισμικού διαλόγου.
Να παράγουν-εκδώσουν ένα βιβλίο αναφοράς που περιέχει μια ολόκληρη σειρά εννοιών και παιδαγωγικές προσεγγίσεις για να εξοικειωθούν οι καθηγητές με τη θρησκευτική διάσταση της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης. Σύγχρονος αμερικανός συγγραφέας σε βιβλίο του με τίτλο: «Religious Literacy: What American Needs to Know- And Doesn't13» γράφει, ότι το αντικείμενο Θρησκεία επιβάλλεται να διδάσκεται στα δημόσια σχολεία, όχι γιατί θέλει να δει τους αμερικανούς περισσότερο θρησκευόμενους, αλλά γιατί η θρησκευτική μόρφωση είναι απαραίτητη και τα παιδιά και τους εφήβους προκειμένου να γίνουν αποτελεσματικοί και μορφωμένοι πολίτες. Αρχικά εκθέτει τα της άγνοιας των αμερικανών για θρησκευτικά θέματα και ζητήματα, ενώ αποδεικνύει με στατιστικά στοιχεία ότι γνωρίζουν ελάχιστα θέματα σχετικά με τις παγκόσμιες θρησκείες. Διαπιστώνει ακόμη ότι οι αμερικανοί είναι θρησκευτικά αναλφάβητοι και γνωρίζουν ελάχιστα για τις δικές τους θρησκευτικές παραδόσεις.
Επισημαίνει ότι το πρόβλημα του θρησκευτικού αναλφαβητισμού δεν επηρεάζει απλά την άποψη για τους ίδιους. Τα θέματα της Θρησκείας είναι στο επίκεντρο των μεγάλων συζητήσεων. Είμαστε αφελείς λέει εάν πιστεύουμε ότι μπορούμε να κατανοήσουμε τα γεγονότα της εποχής μας μόνο με επιφανειακή γνώση των θρησκειών και το ρόλο τους.
Στη συνέχεια επισημαίνει πόσο λίγα γνωρίζουμε για τη Θρησκεία σε σύγκριση με τους πρώιμους αμερικάνους. Αναλύει κλασικά έργα της εκπ/σης στην Αμερική προκειμένου ν' αποδείξει στους αναγνώστες πως θρησκευτικές δοξασίες εγχαράχτηκαν στη νεολαία της Αμερικής. Αυτή η αφοσίωση και πίστη στη θρησκεία επισημαίνει, ότι χάθηκε. Η ευθύνη του θρησκευτικού αναλφαβητισμού ανήκει για το συγγραφέα κατά κύριο λόγο στην Εκκλησία και την αντι- πνευματική στάση που επικράτησε πρόσφατα στην Αμερική.
Τέλος ο Prothero προτείνει ότι κάθε μαθητής πρέπει να διδαχτεί ένα μάθημα για την Αγία Γραφή και τις γνωστές θρησκείες του κόσμου στην υποχρεωτική εκπ/ση, χωρίς να υποστηρίζει την επιστροφή στον Προτεσταντισμό. Ισχυρίζεται ότι οι μαθητές στα σχολεία θα πρέπει:
Να διδαχτούν για τη Βίβλο και όχι να διδάσκονται τη Βίβλο.
Να διδαχτούν ένα μάθημα για τις θρησκείες του κόσμου για να έχουν επίγνωση της σημερινής πραγματικότητας. Ο διδακτικός χρόνος που θα δαπανάται κατά τη γνώμη του συγγραφέα για τη γνώση των θρησκειών θα πρέπει να ποικίλλει, ανάλογα με το τοπικό πλαίσιο και το ρόλο της θρησκείας σ' αυτό. Εδώ τίθεται και το θέμα του Βιβλικού εγγραμματισμού (Bible literacy). Η Βίβλος είναι το πιο σημαντικό βιβλίο, το οποίο επιβάλλεται να γνωρίζει και να έχει μελετήσει ένας άνθρωπος που διεκδικεί τον τίτλο του μορφωμένου ανθρώπου. Η Αγία Γραφή είναι κοινό πολιτιστικό αγαθό, αγαθό του ανθρώπινου πολιτισμού και το αρχαιότερο βιβλίο του κόσμου, το οποίο διασώθηκε γιατί αντιγραφόταν πολλούς αιώνες πριν την ανακάλυψη της τυπογραφίας. Ο βιβλικός γραμματισμός αναφέρεται στη γνώση των βασικών ιστοριών της Αγίας Γραφής δηλ. στην κατάσταση ή την ικανότητα του να είναι κάποιος γνώστης των γεγονότων στο τομέα σπουδών στη Βίβλου. Να διαθέτει πολιτιστική ή Βιβλική παιδεία14. Έτσι, ο Timothy Beal στο βιβλίο με τίτλο «Biblical Literacy» αναδεικνύει με ενάργεια τις Βιβλικές ιστορίες και τα γεγονότα, τα οποία διαμόρφωσαν την ιστορία και τον κόσμο μας και παρέχει τις βασικές πληροφορίες που πρέπει να γνωρίζουμε ώστε να κατανοήσουμε με πληρότητα τις επιπτώσεις αυτών των ιστοριών της Βίβλου σχετικά με τον κόσμο που ζούμε σήμερα15.
Την εποχή της βιομηχανικής επανάστασης γίνονταν λόγος για την εκπαίδευση των παιδιών και των εφήβων με τα τρία R→Reading,wRiting, aRithmic, (= Ανάγνωση - Γραφή- Αριθμητική), τα οποία συνέβαλλαν τα μέγιστα στον εγγραμματισμό, χωρίς να παραθέτεται η σπουδή στη Θρησκεία16. Όχι μόνο στη Ελλάδα, αλλά και στην Αγγλία και στη Γαλλία και στον ευρωπαϊκό χώρο γενικότερα η εκπαίδευση βρισκόταν υπό τον αποκλειστικό έλεγχο της θρησκευτικής εκκλησιαστικής κοινότητας. Οι 'Aγγλοι και οι Γάλλοι επιχειρώντας να προσφέρουν στα παιδιά τους την καλύτερη δυνατή μόρφωση επέλεγαν να τα διδάξουν, είτε στο σπίτι με τη βοήθεια οικοδιδασκάλου, είτε σε κάποιο ιδιωτικό σχολείο που κατά κανόνα είχε ιδρυθεί από τη θρησκευτική κοινότητα. Οι φτωχές οικογένειες έστελναν τα παιδιά τους στα σχολεία που ιδρύονταν αποκλειστικά και μόνο από την Εκκλησία. Εκεί διδάσκονταν στοιχειώδεις γνώσεις γραφής, ανάγνωσης και αριθμητικής, τα κορίτσια διδάσκονταν οικοκυρικά, χωρίς όμως να παραθεωρείται, η διδασκαλία των Θρησκευτικών17.
Σήμερα με την είσοδο των Νέων Τεχνολογιών και της Πληροφορίας στο σχολείο γίνεται λόγος για εκπαίδευση και αγωγή με τα τρία C→Children, Computer, Communication, τα οποία στα ελληνικά μπορεί να πάρουν μορφή με τα τρία Π+1 (Περιβάλλον)→ Παιδιά, υΠολογιστές, εΠικοινωνία: Περιβάλλον18.
Εύλογα όμως γεννάται το ερώτημα. Γιατί στην εποχή της ηλεκτρονικής μάθησης και του διαδικτύου να μην υπάρχει στο σχολείο ένα 4ο R, το οποίο όπως εύκολα μπορεί να αντιληφθεί κανείς αναφέρεται στη διδασκαλία του μαθήματος των Θρησκευτικών ή τη διδασκαλία της πίστης.
Η εκπαίδευση για τη Θρησκεία δεν είναι απλά ένα θέμα για συζήτηση. Η θρησκευτική παιδεία επιβάλλεται να βρίσκεται στο επίκεντρο του προγράμματος σπουδών του σύγχρονου σχολείου και να έχει σημαντικό και πρωτεύοντα ρόλο στη ζωή του σχολείου και αυτό γιατί η θρησκευτική αγωγή επιτρέπει στους μαθητές να σκεφτούν θεολογικά, να εξερευνήσουν τα μεγάλα ζητήματα της ζωής και του θανάτου και να προσδώσουν νόημα και σκοπό στα τεκταινόμενα της ζωής. Ακόμη δίδει τη δυνατότητα να αναστοχαστούν κριτικά απέναντι στους ισχυρισμούς για τις αλήθειες της θρησκευτικής-χριστιανικής πίστης και να διαπιστώσουν πως οι αλήθειες του χριστιανισμού είναι επίκαιρες, ενώ μαθαίνουν με ποιο τρόπο μπορούν να αντιμετωπίσουν την πρόσκληση της διδασκαλίας του Ιησού σε μια πλουραλιστική και σύγχρονη κοινωνία. Με το μάθημα των Θρησκευτικών παρέχεται η ευκαιρία στους εφήβους μαθητές να μελετήσουν μεγάλες θρησκείες του κόσμου και να συλλογιστούν τι σημαίνει ναι είναι κανείς ενεργό μέλος μιας θρησκευτικής κοινότητας. Αναπτύσσουν την ικανότητα να εμπλακούν σε διάλογο με τους «διαφορετικούς» πιστούς τις άλλες θρησκείες ενώ ευαισθητοποιούνται να σέβονται όλους τους ανθρώπους. Η Θρησκεία ενώνει τους μαθητές από διαφορετικά κοινωνικά στρώματα στο περιβάλλον της σχολικής τάξης. Η σχολική θρησκευτική εκπαίδευση στοχεύει να συνεισφέρει στην εξάπλωση της δικαιοσύνης και της ισότητας στην κοινωνία, να μορφώσει έτσι τα παιδιά και τους εφήβους, ώστε να αισθάνονται ως χρέος και καθήκον τους την αγάπη και τη φροντίδα προς κάθε συνάνθρωπο τους στην κοινωνία. Τέλος στόχος της είναι η ανάπτυξη μιας κοινωνίας, όπου οι άνθρωποι θα ζουν με ειρήνη, αρμονία και συμφιλίωση.
Ειδικότερα η στροφή της διδασκαλίας και μάθησης από τη Βίβλο ή μαθαίνοντας τι, η Βίβλος ('Aγια Γραφή) έχει να πει, βοηθά τους εφήβους μαθητές και τα παιδιά να επικοινωνούν δημιουργικά. Η ενεργοποίηση της επικοινωνίας ενός παιδιού με τους συμμαθητές του είναι ένας σημαντικός παιδαγωγικός στόχος της θρησκευτικής διδασκαλίας. Επιτυγχάνεται έτσι η ανάπτυξη της προσωπικότητας των μαθητών.
Έχει ευγενείς πράγματι σκοπούς η διδασκαλία των Θρησκευτικών στα σχολεία. Κανείς δεν πρέπει να αγνοεί το γεγονός ότι η σχολική θρησκευτική αγωγή παρέχει στην κοινωνία την ευκαιρία να είναι ένα μέρος την κύριας αποστολής των θρησκειών για τη δημιουργία της ισότητας, της ειρήνης, της αρμονίας και συμφιλίωσης στον κόσμο.
Με την συμπερίληψη της Θρησκείας στα διδασκόμενα αντικείμενα- μαθήματα στο σύγχρονο- «νέο» σχολείο των ΤΠΕ για εκπαίδευση (εγγραμματισμό) με τα τρία C→ Children, Computer, Communication, στα Ελληνικά και στο Ελληνικό σχολείο μετασχηματίζεται και λαμβάνει τη μορφή με τα τρία Π+1 (Πίστη)→ Παιδιά, υπολογιστές, επικοινωνία, Πίστη.
Είναι, όμως η ανάγκη στη συνέχεια να προβούμε στην παρουσίαση τόσο του «Νέου Σχολείου», όσο και ν' αναφερθούμε στη σχέση του με το κίνημα της «Νέας Αγωγής» τις αρχές της, τις επιδιώξεις της και τις παιδαγωγικές διδακτικές πρακτικές στα σχολικά πλαίσια της σύγχρονης πραγματικότητας.


ΙΩΑΝΝΗ Β. ΤΣΑΓΚΑ (31-08-2012
Comments