Σκέψεις γιά τά νέα Προγράμματα Σπουδῶν στά Θρησκευτικά Δημοτικοῦ καί Γυμνασίου A'

αναρτήθηκε στις 10 Δεκ 2013, 12:18 π.μ. από το χρήστη Lweb Διαδικτυακές Λύσεις   [ ενημερώθηκε 10 Δεκ 2013, 12:18 π.μ. ]
Πολλά λέγονται και γράφονται τόν τελευταῖο καιρό σχετικά μέ τά νέα Προ-
γράμματα Σπουδῶν (ΠΣ) γιά τό Μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν (ΜτΘ), πού τό Ὑπουρ-
γεῖο Παιδείας, Διά Βίου Μάθησης καί Θρησκευμάτων (ΥΠΜΘ) ἀπό τήν τρέχουσα
σχολική χρονιά διδάσκει «πιλοτικά» σέ ἕνα ἀρκετά μεγάλο ἀριθμό σχολείων Δη-
μοτικῶν καί Γυμνασίων. Τελευταῖες μάλιστα δηλώσεις παρατείνουν τό χρόνο τῆς
πιλοτικῆς διδασκαλίας καί αὐξάνουν σημαντικά τόν ἀριθμό τῶν σχολείων πού τά
ἐφαρμόζουν. Καί κλήθηκαν δυό φορές ἤδη, οἱ καθηγητές πού τά διδάσκουν σέ
ἐνημερωτικά καί ὁδηγητικά σεμινάρια τόν περασμένο Νοέμβριο καί τόν περα-
σμένο Φεβρουάριο. Καί ἀπ᾽ ὅ,τι ἔμαθα ρίχτηκαν στό ἔργο αὐτό χωρίς ἱκανοποιη-
τικές καί σαφεῖς ρυθμίσεις ἀκόμη καί γιά καθαρά τυπικές διαδικασίες τῶν
τρόπων ἐργασίας πού προτείνονται. Ἄς εἶναι. Αὐτά εὔκολα διορθώνονται.
Καί αὐτά τά ΠΣ, πού διάβασα καί διαβάζω ἀπό τό περασμένο φθινόπωρο, προ-
κάλεσαν τήν κριτική πολλῶν συναδέλφων, εἰδικῶν καί στήν παιδαγωγική καί
στή θεολογική ἐκτίμηση τῶν ὅσων περιλαμβάνουν. Πιό σωστά, τῶν ὅσων ζητοῦν
νά προσφέρουμε ἐμεῖς οἱ θεολόγοι στά παιδιά τῶν ὀρθοδόξων Ἑλλήνων, στά παι-
διά μας.
Θά ἤθελα πάρα πολύ νά μήν κάνω κριτική, τῶν Π.Σ. οὔτε παιδαγωγική, οὔτε θε-
ολογική. Θά ἤθελα σέ μιά σειρά μικρῶν σημειωμάτων νά ἐκφράσω μερικές σκέ-
ψεις, καί ἴσως νά διατυπώσω καί κάποια ἐρωτήματα, ἄλλοτε ἀναπάντητα καί
ἄλλοτε μέ αὐτονόητη ἀπάντηση, πού θά ἀναφέρονται σέ κάποια σημεῖα τῶν εἰσα-
γωγικῶν κειμένων καί τοῦ περιεχομένου αὐτῶν τῶν «πιλοτικῶν» Π.Σ. Καί νά ἐπι-
σημάνουμε ὅτι ἡ ἔκτασή τους δέν εἶναι καθόλου περιορισμένη, ἀλλ᾽ ἔχουν
ἔκταση σελίδων, πού ἀπαιτεῖ καί χρόνο καί κόπο ἀπό τόν διδάσκοντα, ὄχι μόνο γιά
νά διαβάσει, ἀλλά καί γιά νά ἐργασθεῖ προετοιμάζοντας τό κάθε μάθημα καί ἐπί
τῇ βάσει τοῦ Ὁδηγοῦ τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ καί ἐπί τῇ βάσει τῶν ὅσων γιά κάθε δι-
δακτική ἑνότητα προβλέπει τό Π.Σ.
Στό πρῶτο λοιπόν τοῦτο σημείωμα θά πρέπει νά παρατηρήσουμε μερικά μόνο
στοιχεῖα πού ἀναφέρονται στήν πρώτη παράγραφο τοῦ «Πλαισίου βασικῶν ἀρχῶν
καί προσανατολισμῶν...», ἡ ὁποία ἔχει τόν τίτλο «1 Συνοπτική ἱστορική ἀναδρομή
στήν πορεία τοῦ ΜτΘ».
Κατ᾽ ἀρχή σημειώνουμε ὅτι ἡ ἱστορική αὐτή ἀναδρομή, καλή στήν ὅλη θεώ-
ρησή της, κάνει δυό παραλείψεις πού χρειάζεται κατά τή γνώμη μας νά τίς γνω-
ρίζουν οἱ νέοι συνάδελφοι, γιά νά ἐκτιμήσουν σωστά καί μέ πληρότητα τήν πορεία
τοῦ ΜτΘ. Ἡ πρώτη εἶναι ἡ ἐλλιπής ἀναφορά στόν «Ἐκπαιδευτικό Ὅμιλο» ( 1910-
1936), ὁ ὁποῖος στήν πρώτη του φάση συνεργάστηκε ἐνεργά μέ τό Κόμμα τῶν Φι-
λελευθέρων, μετά ὅμως τήν ἀποχώρηση τῶν μᾶλλον «συντηρητικῶν» (Ἀπόστ.Δελμοῦζος κ.ἄ.) ἔμεινε μέ κυρίαρχη σ᾽ αὐτόν τήν μαρξιστική ἰδεολογία καί ἀντί-
ληψη, ὑπό τήν κυρίαρχη παρουσία τοῦ Γ. Γλυνοῦ, πού καί στήν πρώτη φάση ἦταν
ἐκ τῶν πρώτων τῆς ἡγετικῆς ὁμάδας του. Ἦταν πολύ φυσικό, συνεπῶς, ἀπ᾽ τόν
Ὅμιλο αὐτό νά ἀμφισβητηθεῖ ὁ ὑποχρεωτικός χαρακτήρας τοῦ ΜτΘ, καί νά τεθεῖ
τό θέμα τοῦτο στήν Ἑλληνική ἐκπαίδευση. Καί τότε μέν δέν ἐπέτυχαν τή μετα-
βολή αὐτή. Τώρα μέ τήν παρουσία προσώπων, ὅπως ἡ κ. Θ. Δραγώνα κ.ἄ. ἄραγε
θά τό πετύχουν; Θά ἐξαρτηθεῖ ἀπ᾽ τήν πορεία τῶν ἐκπαιδευτικῶν μας πραγμάτων.
Ἡ δεύτερη παράλειψη εἶναι ἡ πλήρης ἀγνόηση τῆς ὑπέρ τοῦ ΜτΘ προσπάθειας
ἑνός ἐξαίρετου καί μεγάλου παιδαγωγοῦ, τοῦ Κωνστ. Γεωργούλη, πού κάλυψε μέ
τό ἔργο του τή μεταπολεμική περίοδο, ἀλλά καί τοῦ Παναγ. Γεωργούντζου, στόν
ὁποῖο κυρίως ὀφείλονται τά ἀναλυτικά προγράμματα τῶν γυμνασίων (ἑξαταξίων
τότε) τοῦ 1960-62.
Ἡ ἀναφορά τῆς περιόδου αὐτῆς στή β παράγραφο τῆς συνοπτικῆς ἀναδρομῆς
εἶναι λίγο παράξενη. Φαίνεται ὅτι ἀναγνωρίζει θετικά στοιχεῖα στίς τότε ρυθμί-
σεις ἔστω καί ἄν τίς θεωρεῖ «μιά βιβλική καί λειτουργική κατήχηση», τή θεωρεῖ
«ἕνα διάλειμμα» προφανῶς ἐπιτυχημένο, ἀφοῦ χρεώνει στή δικτατορία πού ἀκο-
λούθησε « μιά σημαντική ὀπισθοδρόμηση».
Σωστά ἐπίσης παρουσιάζονται οἱ περίοδοι τῶν δεκαετιῶν 1970 καί 1980 ( μετά
τό 74 καί μετά τό 81). Νομίζω ὅτι πράγματι οἱ ἐξελίξεις τῶν ἐτῶν αὐτῶν ἔχουν
ἔντονα «προοδευτικό» χαρακτῆρα. Ὅμως τηροῦν τήν ἀρχή τῆς καλλιέργειας τῆς
προσωπικότητας καί τῆς ἀνάπτυξης ἀρχῶν θρησκευτικῶν, ἐθνικῶν κλπ. στή συ-
νείδηση των μαθητῶν. Γι᾽ αὐτό καί ἐμεῖς τά προγράμματα τῆς ἐποχῆς καί ὅ,τι συ-
νεπάγονται τά δεχθήκαμε καί τά ὑπηρετήσαμε. Σημειώνουμε ὅτι ὑπῆρξαν κάποιες
σημαντικές δυσκολίες, πού χρειάζονταν σημαντικές προσπάθειες καί ἀπό τόν δι-
δάσκοντα γιά νά ξεπεραστοῦν, ὅπως π.χ. στήν περίπτωση « τῆς εἰσαγωγῆς στή β´
τάξη τοῦ Γυμνασίου τοῦ ἴδιου τοῦ κειμένου τῆς Καινῆς Διαθήκης πρός ἐπεξερ-
γασία». ( σελ. 9). Ἡ δυσκολία προῆλθε ὄχι ἀπό αὐτή τήν εἰσαγωγή, ἀλλά ἀπό τό
γεγονός ὅτι κατά τήν ἴδια περίοδο ὑπάρχει παράλληλη ἐξασθένηση τῆς διδα-
σκαλίας τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς γλώσσας, στά ἀντίστοιχα γλωσσικά μαθήματα.
Ἀπό τήν ἐποχή τῆς δεκαετίας τοῦ ᾽90 ἀρχίζει σιγά-σιγά ( μέ τή μέθοδο τῆς κοπῆς
τοῦ σαλαμιοῦ) , ἡ πορεία ἀπομάκρυνσης τοῦ ΜτΘ, από τή διδασκαλία τῆς πίστης
στό Χριστό καί τῆς ἀποδοχῆς της. Καί ἀναρωτιέται κανείς: γιατί; Εἶναι ἀρνητικό
νά προσπαθοῦμε, ὅσο οἱ συνθῆκες ἐπιτρέπουν, νά κάνουμε τά παιδιά μας νά ἀγα-
πήσουν τόν Χριστό καί τή διδασκαλία Του; Ἄς προσέξουμε: Ὄχι ἁπλῶς νά γνω-
ρίσουν, ἀλλά καί νά ἀγαπήσουν. Καί θά τό ἀρνηθοῦμε ἐμεῖς τώρα, ἐπειδή αὐτό
ἀγγίζει τά ὅρια τῆς Κατήχησης;
Φοβόμαστε; Ἀντιπαθοῦμε; Δέν ἔχουμε τή δύναμη νά προσφέρουμε τό λόγο τοῦ
Χριστοῦ στά παιδιά, στούς χριστιανούς τοῦ μέλλοντος; Μήπως δέν τόν θέλουμε
οὔτε γιά τόν ἑαυτό μας. Καί μήπως αὐτό φταίει;
Ἡ ἱστορική ἀναδρομή τῶν Π.Σ. τελειώνει μέ μιά ὑποπαράγραφο (σελ. 10) στήν
ὁποία μᾶς βεβαιώνει ὅτι τά βιβλία πού γράφτηκαν μέ βάση τά προγράμματα τοῦ
2002 καί ἑξῆς, μέ βάση τό ΔΕΠΠΣ, προσεγγίζουν τή θρησκευτική ὕλη «μέ πνεῦμα
διαλόγου, ἐλευθερίας καί καταλλαγῆς χωρίς ὁμολογιακή ἐμμονή, κατηχητισμό,
φανατισμό ἤ μισαλλοδοξία». Παρακαλῶ προσέξετε τήν ἀντιπαράθεση.
Νά προσπαθήσω νά τήν δοῦμε μαζί σέ ἕνα παράδειγμα.Στό Βιβλίο Θρησκευτικά Α´ Γυμνασίου .
Παλαιά Διαθήκη. Ἡ προϊστορία τοῦ χριστιανισμοῦ.
Στίς σελίδες 30-34 παρουσιάζεται
« 5. Η ιστορία του Αβραάμ: η μεγάλη κλήση, το μεγάλο «ναι».
Τό κείμενο ἔχει τέσσερες παραγράφους, στίς ὁποῖες δίνεται πολύ ὄμορφα ἡ ἱστο-
ρία τοῦ μεγάλου πατριάρχη τῶν Ἑβραίων. Ἐκεῖνο πού λείπει ἀπ᾽ αὐτό εἶναι ὁ το-
νισμός τῆς πίστης καί τῆς ἀξίας της γιά τή ζωή. Καί ἡ δικαίωση τοῦ πιστοῦ
Ἀβραάμ στήν πίστη του. Στή σελ. 31 ἡ ἀντιπαραβολή τῆ πίστης τοῦ Ἀβραάμ καί
τῆς ὀλιγοπιστίας τῆς Σάρρας θά μποροῦσε νά εἶναι ἀφορμές. Νομίζω ὅτι εἶναι
πολύ σημαντικό νά τονίζονται τά στοιχεῖα πού ὑποβοηθοῦν τή δική μας χριστια-
νική ζωή. Ἡ ἐγκατάλειψη τοῦ διδακτικοῦ τῆς πίστης στόχου δέν ζημιώνει καθό-
λου τήν παρουσίαση, τό ἴδιο τό βιβλίο ( πού εἶναι πολύ ὄμορφο στή μορφή),
ζημιώνει ὅμως τό παιδί καί τή ζωή του. Κανονικά δέν μποροῦμε νά θέτουμε μόνο
αὐτοσκοπό τῆς διδασκαλίας τό νά γνωρίζουν τά παιδιά μας τήν ἱστορία τοῦ
Ἀβραάμ, ἀλλά καί νά διδάσκονται, καί νά ἐμπνέονται ἀπ᾽ αὐτήν. Ἀλλ᾽ αὐτό φαί-
νεται πώς κρίνεται ὡς ὁμολογιακή ἐμμονή, ὡς κατηχητισμός, ἴσως καί ὡς φανα-
τισμός, καί ἀπό κάποιους ( πού αὐτοί θά ᾽ναι φανατικοί) ἴσως καί ὡς
μισαλλοδοξία. Ἴσως! Ποιός ξέρει!
Πάντως, γιά νά μήν ἀδικοῦμε τούς συγγραφεῖς στίς ἐρωτήσεις καί στά θέματα
ἐργασίας πού ἀκολουθοῦν δίνεται ἡ εὐκαιρία, ἡ δυνατότητα στό διδάσκοντα νά
μιλήσει καί νά τονίσει τήν πίστη τοῦ Ἀβραάμ καί νά διδάξει ὅ,τι ἐκεῖνος κρίνει
πρόσφορο γιά τά παιδιά του.
Τό ἴδιο θά ἔλεγα ὅτι συμβαίνει καί στήν ἱστορία τοῦ Μωυσῆ (στήν κλήση του)
στίς σελ. 48-51.
Ἀλλά εἴπαμε. Ἰσχύει πάντα ἡ μέθοδος τοῦ σαλαμιοῦ.
Στά νέα Προγράμματα Σπουδῶν γιά τό ΜτΘ τά πιλοτικά, τέτοια θέματα θά ἐξα-
σθενήσουν ἀκόμη πιό πολύ, ἤ καί θά ἐξαλειφθοῦν πλήρως. Θά δοῦμε κάποιες
κραυγαλέες περιπτώσεις, κάποια ἄλλη φορά .
Θά σταματήσω τό σημερινό σημείωμα ἐδῶ.
Σέ ἑπόμενο θά ρίξουμε ματιές σέ Π.Σ. τοῦ Δημοτικοῦ. Νομίζω θά δοῦμε ἐνδια-
φέροντα στοιχεῖα.


ΗΛΙΑ ΧΡ. ΦΡΑΓΚΟΠΟΥΛΟΥ (20-04-2102)
Comments